Sjoerd van den Heuvel, tweede van rechts
Interview Sjoerd van den Heuvel
Door Inge Bennenbroek, 2007/08/09
humedica is verantwoordelijk voor een groot aantal noodhulpprojecten in Darfur, Soedan. In dit gebied speelt zich volgens de Verenigde Naties de grootste humanitaire crisis af van de eenentwintigste eeuw. De leidinggevende van deze noodhulpprojecten is de Leuvense Sjoerd van den Heuvel, die de afgelopen week een kort bezoek bracht aan humedica belgium vzw, Een persoonlijk verslag over het werken in een vluchtelingenkamp.
'humedica houdt zich bezig met drie zaken: gezondheidszorg, onderwijs en kampcoördinatie. Zo hebben wij als organisatie de leiding over gezondheidsklinieken in drie verschillende vluchtelingenkampen in de omgeving van Nyala, onderhouden wij een aantal mobiele klinieken en hebben wij een eerstehulp-kliniek opgezet in het stadje Kass. Bovendien heeft Humedica in elke kliniek een geboortekliniek opgezet die 24 uur per dag draait. In totaal behandelen wij zo’n 1.000 patiënten per dag.’
‘Naast gezondheidsprojecten leidt humedica verschillende onderwijsprojecten. Zo heeft humedica in samenwerking met UNICEF permanente en semi-permanente scholen opgezet in vluchtelingenkampen en dorpen in de regio rond Nyala. Een semi-permanente school houdt in dat de school slechts een betonnen fundament heeft met een stalen frame, waarover matten van bamboe worden geplaatst. Het opzetten van permanente scholen in vluchtelingenkampen is verboden omdat vluchtelingen worden geacht ooit naar huis te keren. In totaal bieden we onderwijs aan meer dan 6.000 kinderen. Kinderen zitten met meer dan 50 leerlingen in een klaslokaal op plastic matten op de grond. Schoolmateriaal krijgen we van UNICEF, maar er is een tekort aan leerkrachten in het door burgeroorlog geteisterd gebied.’
‘De derde activiteit van humedica richt zich op kampcoördinatie. Dit betekent dat wij alle activiteiten coördineren van de verschillende donoren (internationale organisaties) die aanwezig zijn binnen het kamp Al Salam. Al Salam is op dit ogenblik het enige kamp in de omgeving van Nyala wat nog open staat voor nieuwe vluchtelingen. Toen humedica met haar activiteiten begon in dit kamp waren er officieel 3.700 vluchtelingen, in een aantal maanden tijd is dit aantal gestegen naar ruim 35.000.’
‘Zo coördineren wij binnen het kamp in samenwerking met het logistieke departement van de Verenigde Naties de verdeling van de zogenoemde ‘Non Food Items’. Dit zijn goederen anders dan voedsel, zoals dekens, plastic zeilen en jerrycans. We verdelen deze goederen op basis van de registratielijst voor voedseldistributie. Wij zijn namelijk van mening dat de distributie van Non Food Items samen moet gaan met de distributie van voedsel.’
Waarom heeft juist humedica de leiding gekregen over dit vluchtelingenkamp?
‘In augustus 2006 vroeg de OCHA, de Office for the Coordination of Humanitarian Affairs van de Verenigde Naties, of humedica de kampcoördinatie van Al Salam op zich wilde nemen. Op dat moment was Al Salam nog maar een klein kamp. humedica werd gevraagd omdat zij in de regio bekend staan als een erg flexibele organisatie die makkelijk kan inspringen daar waar het nodig is. Sinds 2004 is Humedica actief in het door burgeroorlog geteisterde Soedan, en de organisatie heeft sinds die tijd een sterke groei doorgemaakt. Ondertussen heeft humedica zich een goede en professionele structuur aangemeten om humanitaire projecten te leiden.’
Kun je een gebeurtenis noemen die illustrerend is voor het werk van humedica in Darfur?
‘Het vluchtelingenkamp Al Salam kent een explosieve groei. Vanwege het regenseizoen dat nu net begonnen is, is de kans op overstromingen groot. In meer dan twintig jaar is het waterpeil niet zo hoog geweest als nu, waardoor de kans op watergerelateerde ziekten zoals cholera toeneemt. Om hierop zo goed mogelijk voorbereid te zijn heeft humedica in samenwerking met andere donoren die actief zijn op het gebied van gezondheid een cholera behandelingskliniek uit de grond gestampt. Al Salam is relatief ver van de stad gelegen, dus wanneer er een uitbraak van cholera plaatsvindt, is het moeilijk de patiënten naar de stad te brengen voor behandeling. Met geld van de Wereld Gezondheidsorganisatie, met medicijnen van humedica, IMC en Unicef, met personeel van Humedica en IMC en met noodzakelijke goederen zoals tenten en bedden van het Ministerie van Gezondheid kunnen we acuut reageren mocht er cholera uitbreken. Het typische aan dit project is dat humedica de initiatiefnemer is.’
Wat zijn verder de meest voorkomende medische klachten die verder in de klinieken van humedica worden behandeld?
‘Veel mensen komen naar onze klinieken met Hepatitis E, malaria en diarree. Verder komen er vanwege het zand en de sterke wind in en rondom het kamp veel vluchtelingen naar ons toe met ademhalingsproblemen en oogontstekingen.’
Kun je beschrijven wat er wordt gedaan wanneer er nieuwe vluchtelingen in het kamp aankomen?
‘Nieuwe vluchtelingen, overwegend vrouwen en kinderen, worden meestal eerst opgevangen door een comité van Sheik’s. Deze Sheik’s zijn eigenlijk de vertegenwoordigers van de mensen in het kamp. Het comité verzamelt de nieuwe vluchtelingen op een bepaalde plek en maken ze wegwijs in de werking van het vluchtelingenkamp. Op deze plek verblijven de nieuwe vluchtelingen vervolgens in afwachting van registratie en de distributie van Non Food Items. Hierna vestigen zij zich ergens in het kamp. humedica probeert de nieuwe vluchtelingen een plek aan te wijzen, maar dit verloopt vaak moeizaam. Het is lastig iedereen juist te registreren. Veel mensen proberen voor een tweede registratie in aanmerking te komen om meer voedsel en andere producten te verkrijgen. De mensen hebben geen papieren bij zich en het is moeilijk te achterhalen waar de vluchtelingen precies vandaan komen. Omdat het kamp niet omheind is, is het verder problematisch het precieze aantal vluchtelingen bij te houden.’
‘Veel vluchtelingen proberen in het kamp zelf economische activiteiten te ontplooien, zoals het maken van modderbakstenen, het op kleine schaal verbouwen van gewassen, het maken van houtskool of het sprokkelen van hout buiten het kamp, wat natuurlijk een riskante aangelegenheid is. Deze initiatieven worden op dit moment niet ondersteund door humedica, omdat vanwege de oorlog in de regio de prioriteit van humedica en andere organisaties vooral bij noodhulp ligt.’
Kun je iets vertellen over de eerste indrukken die je had toen je aankwam in Darfur en of deze strookte met de verwachtingen die je had?
‘Het meest opvallende toen ik aankwam in Darfur waren natuurlijk de grote aantallen IDP’s (Internal Displaced People, vluchtelingen binnen de eigen landsgrenzen). Ik ben eigenlijk zonder al te veel voorstelling van zaken naar Darfur gegaan om niet te veel teleurgesteld te kunnen worden. Wel bleken mijn verwachtingen over het werk als onderwijscoördinator, de eerste positie die ik innam, anders dan in werkelijkheid. Ik dacht dat ik zou gaan werken volgens voorgeschreven handleidingen en internationale onderwijsstandaarden. Ik veronderstelde dat ik aan de hand van bouwplannen scholen zou gaan bouwen, dat alles erg nauwgezet zou zijn. Maar, vanwege alle problemen die de oorlog met zich meebrengt moest ik roeien met de riemen die ik had, zonder al te veel oog te kunnen hebben voor onderwijsstandaarden en andere formaliteiten. Als team moesten we schooltjes uit de grond stampen, zorgen dat de kinderen in de vluchtelingenkampen onderwijs konden volgen en dat leerkrachten naar school zouden komen.’
Je bent begonnen als onderwijscoördinator maar inmiddels benoemd tot ‘Head of Mission’. Wat zijn je taken en verantwoordelijkheden?
‘Ik moet het gehele overzicht behouden van alle activiteiten die humedica in Darfur verricht. Ik moet het budget in de gaten houden, projectvoorstellen indienen en de activiteiten van de andere donoren in het kamp coördineren. Daarnaast ben ik vanwege de groei van humedica in Darfur veel tijd kwijt aan het opstellen en implementeren van structuren en procedures om het werk zo goed mogelijk te laten verlopen. Verder moet ik wekelijks een flink aantal vergaderingen bijwonen. Vergaderingen met andere Non Gouvernementele Organisaties, vergaderingen met betrekking tot de veiligheidssituatie en de ontwikkelingen in de regio en vergaderingen met bijvoorbeeld de organisaties van de Verenigde Naties en de Soedanese overheid. De informatie die ik krijg, geef ik vervolgens door aan mijn collega’s en andere actoren in mijn werkveld die op de hoogte moeten worden gehouden. Zo heb ik regelmatig vergaderingen met een twintigtal Sheik’s die de vluchtelingen in het kamp vertegenwoordigen.’
Hoe ga je persoonlijk om met de tragische omstandigheden van de oorlog?
‘In eerste instantie was ik erg benieuwd naar de persoonlijke verhalen van de mensen, naar waar ze vandaan komen, wat ze precies hebben meegemaakt. Nu ik in de positie van ‘head of mission’ zit heb ik minder contact met de vluchtelingen zelf, en ben ik op een hoger niveau betrokken bij de schrijnende situatie die door de oorlog ontstaan is. Wel komen er vaak vluchtelingen naar me toe om hun persoonlijke verhaal te vertellen en vervolgens om hulp te vragen. Ik probeer hier zo professioneel mogelijk afstand van te nemen. Ik kan het mezelf niet toestaan me teveel te laten beïnvloeden door persoonlijke verhalen, omdat mij dit zou belemmeren in het goed uitvoeren van mijn job. Het is zwaar om af en toe harde beslissingen te moeten maken. Maar deze zware beslissingen worden altijd genomen ten gunste voor het merendeel van de vluchtelingen. Helaas valt er altijd een enkeling buiten de boot. Het welzijn van de gehele groep vluchtelingen is belangrijker dan het welzijn van één individu. Het klinkt hard, het is ook hard, maar enkel op deze manier kan ik mijn werk juist doen, zoveel mogelijk mensen hulp geven, en daarvoor ben ik in Darfur.’
‘Dit is dan ook het meest mooie aan deze job, weten dat je ontzettend veel mensen kunt bereiken, dat je ontzettend veel mensen kunt helpen. Het is een enorme uitdaging. Desalniettemin is het werk ook erg frustrerend en uitputtend. Het meest frusterende is het feit dat je niet weet wanneer er vrede komt, of er vrede komt. Helpen we deze mensen nu echt, of zijn we hun lijden alleen maar aan het verlengen? Er zijn eindeloos veel problemen en als we het ene probleem hebben opgelost, is daar alweer het andere probleem. Zo moeten we regelmatig onze werknemers uit de vluchtelingenkampen halen omdat de situatie onveilig is. Door zo’n evacuatie liggen onze diensten stil en kunnen er mensen sterven. Hoe kunnen we dit oplossen? Andere problemen die continu aanwezig zijn en ons in ons werk belemmeren zijn praktische problemen zoals auto’s die vast zitten in de modder, de stroom die uitvalt, veel werknemers die ziek worden en dingen die gestolen worden.’
‘Gelukkig staan we met een sterk team in het veld. Bij humedica werken met vijf of zes vaste mensen uit het Westen en met 170 lokale medewerkers. Daarnaast werken we met vrijwillig medisch personeel uit Duitsland, die voor enkele weken ons lokaal medisch team bijstaan. We zijn allemaal erg gemotiveerd en gepassioneerd in ons werk, we hebben allemaal een taaie huid. Ondanks dat we dagelijks drie passen vooruit doen en twee passen terug, gaan we er met zijn allen altijd 100 procent voor, zodat we op het einde van de dag altijd de nodige resultaten geboekt hebben.’
Ter afsluiting, hoe kunnen de mensen hier in België de vluchtelingen in Soedan helpen?
‘Het is op de eerste plaats belangrijk dat de vluchtelingen in Soedan niet vergeten worden. Blijf op de hoogte van de gebeurtenissen en probeer te ondersteunen daar waar mogelijk is! Daarnaast zijn we altijd op zoek naar medisch personeel die zich vrijwillig willen inzetten om voor een aantal weken naar Darfur af te reizen om onze programma’s daar te ondersteunen. Alle hulp is welkom!’
